پرولاکتین چیست؟(هورمون شیر)

پرولاکتین چیست؟(هورمون شیر)
شهریور ۲۱, ۱۳۹۴

هورمون پرولاکتین

 

هورمون پرولاکتین (Prolactin or PRL) از هیپوفیز قدامی ترشح می گردد . میزان این هورمون به طور متوسط در خانم ها µg/L 25-10 و در آقایان µg/L 20-10 می باشد . ترشح پورلاکتین ریتم شبانه روزی داشته و در هنگامی که در خواب چشم ها حرکات سریع را شروع می کنند میزان آن به حداکثر مقدار افزایش می یابد ( یعنی در حدودای ۴ تا ۶ صبح ) .

پرولاکتین در حالت معمول در زن غیر باردار و مردان در سطح بسیار پایینی قرار دارد . ولی میزان آن زمان وارد شدن استرس هایی چون : حاملگی ، استرس ، خواب ، herpes zoster در قفسه سینه و درد ناشی از آن ، ضربه وارد شدن به قفسه سینه ، برداشته شدن مهار دوپامین ، افزایش می یابد . پرولاکتین تفاوتی که با سایر هورمون های ترشح شده از هیپوفیز دارد این است که هورمون دوپامین مترشحه از هیپوتالاموس موجب مهار ترشح آن می گردد که دوپامین از طریق گیرنده های D2 این اثر را اعمال می کند ساختار پرولاکتین مشابه هورمون های hpL , GH می باشد که در زمان افزایش پرولاکتین به همین دلیل علائم افزایش hpL , GH نیز ظاهر می گردد .

در زمان بارداری میزان پرولاکتین افزایش می یابد و بعد از زایمان مکیدن نوک پستان توسط نوزاد مقدار پرولاکتین را بالا نگاه می دارد . پرولاکتین همراه با استروژن موجب پرلیفراسیون اپیتلیوم لبولی – آلوئولی در بافت پستان می گردد . همچنین موجب کاهش میل جنسی و جلوگیری از تخمک گذاری می گردد . پرولاکتین چه در زن و چه در مرد کاهش LH می گردد . LH در مردان موجب ساخته شدن تستوسترون می گردد در نتیجه در مردان افزایش پرولاکتین موجب کاهش توانایی جنسی می گردد .

TRH موجب تحریک ترسح پرولاکتین می گردد در حالی که TSH موجب مهار ترشح آن می گردد. در نتیجه افراد دچار هیپوتیروئیدی ممکن است هایپر پرولاکتینمی ایجاد گردد .

هیپرپرولاکتینمی(افزایش هورمون پرولاکتین)

هایپرولاکتینمی به چند علت اتفاق می افتد که یکی از این علل آدنوم هیپوفیزی که پرولاکتین ترشح می کند (پرولاکتینوما ) و علت دیگر اختلال در ترشح دوپامین توسط هیپوتالاموس می باشد . علل هایپرپرولاکتینمی ناشی از اختلال هیپوفیز می تواند این موارد را شامل شود : Craniopharyngioma , meningioma ، متاستاز هایی از مغز ، التهاب ( و گنر ) و سارکوئیدوز در هیپوتالاموس و یا مصرف داروهای قدیمی پایین آورنده ی فشارخون از جمله ی این داروها می توان به متیل دوپا و reserpine اشاره کرد .

هایپرپرولاکتینمی می توان به علت صدمه به ساقه ی هیپوفیز در اثر ضربه و یا جراحی و یک تومور ایجاد شود . که در این حالت دوپامین ترشحی از هیپوتالاموس به هیپوفیز نمی رسد . هر عاملی که گیرنده های D2 در سلول های لاکتوتروف هیپوفیز را کاهش دهد و یا از بین ببرد موجب کاهس حساسیت هیپوفیز به دوپامین می گردد که این هایپرپرولاکتین را موجی می شود . مثلاً داروهایی چون فنوتیازین و آلوپورینول با این مکانیسم موجب افزایش پرولاکتین می شوند . در افرادی که دچار هایپرتیروئیدی اولیه هستند سطح پایین TSH ( که مهارکننده  ترشح پرولاکتین است ) و سطح بالای TRH ( که تحریک کننده ی ترشح پرولاکتین است ) موجب هایپرپرولاکتینمی می شود .

میکروآدنوم و یا ماکرو‍آدنوم پرولاکتین ساز ، حاملگی ، استرس ( از عوامل فیزیولوژیک می باشد )داروهایی مثل : OCP , opiate , MAO inhibitor  ، استروژن ، وارپامیل ، TCA ، متوکلوپرامید ، α – متیل دوپا  دیان ( برای درمان هیرسوسیتم ) موجب افزایش پرولاکتین می گردند . پس برای تشخیص هایپرپرولاکتینمی گرفتن یک شرح حال کامل ضروری بود و باید به سابقه ی مصرف دارو در بیماران توجه کرد .

در بیمار باید بارداری ، نارسایی کلیوی ESRD ( به دلیل کاهش کلیرنس پرولاکتین ) ، سیروز کبدی ، هایپوتیروئیدی ، مصرف داروهای خاص ، ناشتا بودن ( چون میزان پرولاکتین را باغلظت بالا نشان می دهد ) رد کنیم تا بتوانیم افزایش ۵/۲-۲ برابر Upper Limit  پرولاکتین را به پرولاکتینوما نسبت دهیم .

پرولاکتینوما(تومور افزایش دهنده ی میزان هورمون پرولاکتین :

پرولاکتینوما یکی از شایعترین تومورهای هیپوفیز می باشد که در آن آدنومی در سلول های لاکتوتروف ( سازنده ی پرولاکتین ) ظاهر می گردد . این تومور در خانم ها به صورت میکروآدنوم تشخیص داده می شود ولی در آقایان به صورت ماکروآدنوم به دلیل اینکه پرولاکتین در خانم ها دارای عملکرد بیشتری است و مهمتتر اینکه در صورت افزایش پرولاکتین در ترشح استروژن و پروژسترون و هورمون های گنادی اختلال ایجاد می گردد و     خانم ها ( قاعدگی ) به هم می ریزد در نتیجه زودتر به پزشک مراجعه می کنند . ولی علائمی که در آقایان ایجاد می گردد جدی تلقی نمی شوند .

علائم پرولاکتینوما:

  1. فرد دچار سردردی می گردد که حالت سردرد روز مرگی را ندارد ( وسط جمجمه و پشت چشم که نشان دهنده ی سردرد هیپوفیزی است )
  2. Oligomenorrhoea : یعنی به هم ریختگی و کاهش عادت ماهیانه در خانم ها
  3. Trouble some galactorrhoea : هایپرپرولاکتینمی ناشی از پرولاکتینوما موجب ایجاد گالاکتوره می گردد یعنی فرد تولید شیر می کند و باعث می شود لباس او در جلوی پستان خیس شود

درمان افزایش پرولاکتین :

در اکثر مواقع درمان به صورت دارویی می باشد ، Dopamine agonists یعنی داروهایی که آگونیست گیرنده های دوپامین هستند .

دومین درمان جراحی می باشد ، اگر سایز توده بیش از حد بزرگ شده و مریض در معرض خطر قرار گرفت و میدان دید او دچار اشکال شده

جراحی در افرادی که مقاومت دارویی دارند و سایز تومور در آنها بزرگ است انجام می گیرد . ۷۰ درصد کسانی که دچار میکروآدنوم پرولاکتین هستند پس از رزکسیون جراحی بهبود می یابند ولی تنها ۳۰ درصد از افراد را می توان جراحی کرد . پس از جراحی نیز حدود ۲۰ درصد از بیماران دچار عود دوباره پرولاکتینوما می گردد .

درمان دارویی شامل آگونیست ها دوپامین به نام کابرگولین و بروموکریپتین می باشد .

عوارض جانبی این داروها عبارت است از :

خشکی دهان ، کابوس های شبانه ، اختلال خواب و بی خوابی ، سرگیجه ،‌ یبوست ، گرفتگی بینی که این عوارض با کاهش دوز از بین می روند . حالت تهوع ،‌استفراغ و کاهش فشارخون و غش در ۲۵ درصد بیماران دیده می شود . که در بعضی بیماران این علائم تداوم می یابد . کابرگولین نسبتاً عوارض کمتری را دارا می باشد .

منبع ام اس سنتر (دانستنی های پزشکی)

ارسال شده در مقالات, نازائي توسط دکتر الهه امیری | Tags: ,

ارسال نظر

پنج × 1 =