هيدرونفروزجنيني

هيدرونفروزجنيني
مرداد ۱۴, ۱۳۹۶

اتساع لگنچه کلیه (هیدرونفروز) جنین (Fetal Hydronephrosis) :

امروزه با پیشرفت تکنولوژی و روشهای تشخیصی تعداد قابل ملاحظه ای از اختلالات مادرزادی در جنین در داخل رحم قابل تشخیص هستند.

در مواردی که خانم حامله جهت سونوگرافی کنترل مراجعه می کند، رادیولوژیست گزارش می کند که یک یا هر دو طرف لگنچه کلیه جنین دچار اتساع شده اند.

اتساع لگنچه کلیه در اصطلاح پزشکی هیدرونفروز (Hydronephrosis) گفته می شود و نباید آنرا بی اهمیت تلقی کرد.

در یک و نیم درصد موارد حاملگی، هیدرونفروز در جنین گزارش می شود که به آن هیدرونفروز قبل از تولدنیز گفته می شود.

یک درصد جنینها دارای اختلالات مادرزادی مهم هستند که ۳۰-۲۰ درصد این اختلالات سیستم ادراری و تناسلی را گرفتار می کند و ۵۰ درصد این اختلالات در سیستم ادراری تناسلی خود را با هیدرونفروز نشان می دهند.

اتساع لگنچه کلیه یا هیدرونفروز، ناشی از وجود مانع بر سر راه تخلیه ادرار از لگنچه کلیه می باشد.

در گذشته که امکان سونوگرافی جنین وجود نداشت اختلالات سیستم ادراری بعد از تولد خودشان را نشان می دادند.

این اختلالات می توانند سبب ایجاد عفونت کلیه، سنگ کلیه، فشارخون و نارسائی مزمن کلیه ها شوند.

شدت هیدرونفروز بستگی به سن حاملگی و بیماری زمینه ای دارد.

سونوگرافی در هفته ۱۵ حاملگی می تواند مثانه و کلیه را تشخیص دهد و در هفته ۱۸ حاملگی قادر به تشخیص لگنچه کلیه است.

در هفته ۲۰ حاملگی می توان با سونوگرافی اختلالات مادرزادی را تشخیص داد.

موضوع مهم در تشخیص هیدرونفروز جنینی  این است که آیا انسداد وجود دارد یا نه؟

تشخیص وجود انسداد در سیستم ادراری معیارهای خاص خودش را دارد و در ضمن انسداد ادراری اگر برطرف نشود بسرعت سبب تخریب کلیه ها می گردد.

بنابراین پس از تشخیص وجود هیدرونفروز در کلیه جنین باید مشخص ساخت که انسداد ادراری وجود دارد یا نه؟

چون اگر هیدرونفروز همراه با انسداد قابل ملاحظه باشد نیازمند مداخله است.

تکامل ریه های جنین وابسته به تولید ادرار توسط کلیه های جنین است، بنابراین اگر کلیه ها آسیب ببینند و جنین ادرار کافی تولید نکند، ریه های وی نیز تکامل پیدا نکرده و زندگی نوزاد را به مخاطره می اندازد.

علل:

  • هیدرونفروز گذرای جنینی
  • تنگی مادرزادی محل اتصال حالب به لگنچه؛

 

  • برگشت ادراری از مثانه به حالب
  • تنگی مادرزادی محل اتصال حالب به مثانه  ( اکثرأ خودبخود بهبود می یابند )
  • کلیه دیسپلاستیک مولتی کیستیک ( در این حالت کلیه فاقد عملکرد بوده و به صورت مجموعه ای از کیستها، با سایز متفاوت میباشد. این ناهنجاری مادرزادی تقریبأ همیشه یکطرفه بوده و موارد دوطرفه با حیات مغایرت دارد. )

 

شکل ۴٫ نمای شماتیک کلیه دیسپلاستیک مولتی کیستیک.

  • دریچه پیشابراه خلفی ( صرفأ در پسرها رخ میدهد. )

 

 

نمای شماتیک جنین مبتلا به دریچه پیشابراه خلفی.

  • اتساع بادکنکی محل اتصال حالب به مثانه ( یورتروسل [ureterocele])، حالب نابجا، سیستم جمع کننده دوگانه ( دوپلکس [duplex])، مجموعأ ۷-۵%؛ و سایر علل نادر، نظیر مثانه عصبی

علائم همراه هيدورنفروز زمان جنيني در مادر باردار چيست؟

همان طور كه مي دانيد ۹۰% حجم مايع داخل رحمي (مايع آمنيوتيك) حاصل از ادرار جنين است.

جنين در هفته ۱۱ حاملگي قادر به توليد ادرار مي باشد. لذا كاهش در حجم مايع آمنيوتيك كه توسط سونوگرافي تشخيص داده مي شود بسيار با اهميت بوده و حاكي از اختلال در عملكرد هر دو كليه جنين و يا انسداد در مسير خروجي مثانه مي باشد.

 

پیش آگهی:

احتمال وجود مشکل در سیستم ادراری پس از تولد به میزان هیدرونفروز مرتبط است:

هیدرونفروز خفیف ( یعنی قطر قدامی-خلفی لگنچه کمتر یا مساوی ۷ میلیمتر در سه ماهه دوم، یا ۹ کمتر یا مساوی میلیمتر در سه ماهه سوم ) : احتمال ۱۲% ؛

 

هیدرونفروزمتوسط (یعنی قطر قدامی-خلفی لگنچه ۱۰-۷ میلیمتر در سه ماهه دوم، یا ۱۵-۹ میلیمتر در سه ماهه سوم  ) : احتمال ۴۵% ؛

 

هیدرونفروزشدید (یعنی قطر قدامی-خلفی لگنچه بیشتر یا مساوی ۱۰ میلیمتر در سه ماهه دوم، یا بیشتر یا مساوی ۱۵ میلیمتر در سه ماهه سوم  ) : احتمال ۸۸% .

خطر مشکل ادراری با شدت هیدرونفروز جنینی، دوطرفه بودن، کاهش حجم مایع آمنیوتیک( آب دور جنین)، و تداوم هیدرونفروز تا سه ماهه سوم مرتبط است.

 

در سونوگرافی جنینی؛ جنس جنین، شدت هیدرونفروز، یک یا دوطرفه بودن، حجم مایع آمنیوتیک، سایز کلیه،  ضخامت پارانشیم ( نسج کلیه )، حالب، حجم و ضخامت مثانه و سایر ناهنجاری های مادرزادی؛ ارزیابی میشوند.

در مواردی که با سونوگرافی قادر به ارزیابی دقیق نباشیم،” ام آر آی جنین” توصیه میگردد.

 

سونوگرافی در دوران بارداری تکرار میشود، و تواتر آن بر اساس شدت و روند هیدرونفروز و حجم مایع آمنیوتیک است.

 

 اهميت دفع ادرار به موقع در نوزاد متولد شده :

اكثر نوزادان در طي ۲۴ ساعت اول بعد از تولد ادرار مي كنند. عدم دفع ادرار بعد از ۲۴ تا ۴۸ ساعت احتمال مشكل در سيستم ادراري را مطرح خواهد كرد و نيازمند پيگيري جدي است.

 

پيگيري بعد از تولد نوزادان با سابقه هيدرونفروز جنيني :

در اكثر موارد معاينه نوزاد طبيعي است اما ممكن است توده اي در ناحيه پهلو و يا بالاي مثانه لمس شود كه احتمال ضايعات انسدادي را مطرح مي كند.

در تمام نوزادان با سابقه هيدرونفروز زمان جنيني سونوگرافي بايد در روز ۷-۳ بعد از تولد توسط سونوگرافيست با تجربه انجام شود.

حتي اگر نتيجه سونوگرافي بعد از تولد طبيعي باشد، جهت بررسي برگشت از مثانه به حالب، ضايعات انسدادي در مسير مجراي خروجي ادرار، مثانه عصبي  و … راديوگرافي مخصوص (VCUG) ضروري است.

اگر نتيجه VCUG طبيعي باشد، احتمال ضايعات انسدادي در قسمت هاي بالاتر سيستم ادراري وجود دارد كه جهت تشخيص اين موارد اسكن ايزوتوپ از كليه ها ( MAG3 يا DTPA) بايد انجام شود.

آيا نوزاد متولد شده با سابقه هيدرونفروز طبيعي نياز به مصرف دارو دارد؟

تمام نوزاداني كه سابقه هيدرونفروز جنيني يا هيدرونفروز نوزادي را دارند تا هنگام بررسي تشخيصي كامل و تعيين تكليف قطعي بايد از آنتي بيوتيك جهت پيشگيري از عفونت هاي ادراري استفاده كنند.

آنتي بيوتيك آموكسي سيلين در دو ماه اول عمر مناسب است.

انجام عمل جراحي بستگي به نوع و شدت ضايعه در راديوگرافي هاي انجام شده نوزاد دارد كه توسط پزشك متخصص كليه (نفرولوژيست) و يا پزشك متخصص مجاري ادرار (اورولوژيست) تشيخص داده مي شود. در صورت وجود ناهنجاري هاي غير انسدادي و موارد خفيف بايد نوزاد تحت پيگري هاي مكرر قرار گيرد.

 هنگامي كه نوزاد نياز به عمل جراحي  نداشته باشد بايد با انجام سونوگرافي هاي مكرر و اسكن كليه تحت پيگيري قرار گيرد.

بررسي ميزان عملكرد كليه (اندازه گيري كراتنين خون)، كنترل فشار خون، وضعيت رشد جسمي كودك و آزمايش هاي مكرر ادراري از نظر بررسي عفونت ادراري از فاكتورهاي مهم در پي گيري كودكان است.

در تمام پسران مبتلا به ناهنجاري هاي سيستم ادراري  نظير هيدرونفروز، انجام هر چه زودتر ختنه ضروري است چرا كه ريسك عفونت هاي ادراري را شديدا كاهش مي دهد.

 

 

ارسال شده در مقالات, نوزادان و کودکان توسط دکتر الهه امیری | Tags:

ارسال نظر

دو × چهار =